Reklama
  • Środa, 1 marca (13:00)

    Cukrzycowy obrzęk plamki żółtej. Jak zahamować postęp choroby i uchronić wzrok?

Znajdująca się na tylnym biegunie oka plamka żółta to największe skupisko komórek nerwowych odbierających bodźce wzrokowe. Odpowiada za ostre widzenie, wrażliwość na barwy i kontrast.

Cukrzyca jest niebezpieczna głównie ze względu na swoje powikłania. Jednym z nich jest retinopatia cukrzycowa, która doprowadzić może nawet do utraty wzroku. Retinopatia to stan, w którym – wskutek podwyższonego stężenia glukozy we krwi – uszkodzone zostają drobne naczynia krwionośne siatkówki oka.

Dotyczy ona co trzeciej osoby z cukrzycą. U jednej trzeciej chorych z tej grupy z czasem rozwija się cukrzycowy obrzęk plamki żółtej (DME – diabetic macular edema), będący powikłaniem retinopatii.

Jak powstaje obrzęk?

Reklama

W efekcie uszkodzenia naczyń doprowadzających krew, siatkówka pozbawiona zostaje tlenu i składników odżywczych. Wówczas uwalnia się białko VEGF (tzw. czynnik wzrostu śródbłonka naczyń), który stymuluje powstawanie nowych naczyń, a jednocześnie zwiększa przepuszczalność już istniejących. Dochodzi do przerwania bariery krew-siatkówka oka. Pojawiają się drobne krwotoki i twarde wysięki, tworzą nowe, nieprawidłowe naczynia krwionośne.

W wyniku gromadzenia się płynu dochodzi do obrzęku plamki żółtej (łac. macula), centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za precyzyjne widzenie, wrażliwość na barwy i kontrast. To właś- nie plamka jest miejscem szczególnie zagrożonym przez cukrzycę. Obrzęk sprawia, że wzrok staje się nieostry, a obraz, który widzimy – rozmyty i zniekształcony. Pojawiają się trudności z czytaniem i zaburzenia w widzeniu barw – stają się one „wyblakłe”.

Problemy z widzeniem skłaniają do wizyty u okulisty, który – badając dno oka – rozpoznaje u pacjenta cukrzycę. Cukrzycowy obrzęk plamki zwykle dotyczy obu oczu. Częsty jest u ludzi młodych, co ogranicza ich aktywność życiową i zawodową.

Kto jest narażony?

Głównym czynnikiem ryzyka DME jest cukrzyca, co oznacza, że im dłużej chorujesz, tym większe prawdopodobieństwo, że dojdzie do tego powikłania.

Zwłaszcza jeśli:

cukrzyca jest źle kontrolowana (masz wysokie stężenie glukozy);

masz też podwyższone stężenie cholesterolu i trójglicerydów oraz nadciśnienie tętnicze krwi;

palisz tytoń, masz cukrzycową chorobę nerek, bezdech senny, nadwagę, jesteś mało aktywny fizycznie, nadużywasz alkoholu.

U osób młodych z cukrzycą typu 1 do zachorowania na DME dochodzi często w okresie dojrzewania.

Jak temu zaradzić?

Cukrzyca typu 1 ma zwykle nagły początek, dzięki czemu zostaje szybko zdiagnozowana. Chorzy powinni poddać się kontroli okulistycznej w ciągu pierwszych pięciu lat od jej wykrycia.

Typ 2 cukrzycy może rozwijać się niezauważalnie. Ponieważ przez długi czas bywa nieleczona, stąd wywołane przez nią zmiany w oku bywają poważniejsze. Dlatego tak ważne jest, by raz do roku kontrolować glikemię.

Po rozpoznaniu cukrzycy typu 2 należy bezzwłocznie udać się do okulisty. Lekarz zapyta nas o czas trwania choroby, przyjmowane leki, współistniejące schorzenia – serca czy nerek. A ponadto o poziom glukozy, hemoglobiny glikowanej (HbA1c), cholesterolu i trójglicerydów, o ciśnienie tętnicze.

Zleci diagnostykę w kierunku obrzęku plamki żółtej, tj. badania: ostrości wzroku;

odcinka przedniego gałki ocznej w lampie szczelinowej;

dna oka po rozszerzeniu źrenic;

fonometrię, czyli pomiar ciśnienia wewnątrz gałki ocznej;

gonioskopię – ocenę kąta przesączania odpowiadającego za odpływ z gałki ocznej cieczy wodnistej, a tym samym utrzymanie prawidłowego ciśnienia w oku;

angiografię fluoresceinową – pozwala zobrazować i ocenić stan unaczynienia dna oka po dożylnym podaniu fluoryzującego kontrastu;

OCT (optyczną tomografię koherentną) – umożliwia analizę włókien nerwowych w siatkówce, z uwzględnieniem plamki żółtej.

Możliwości leczenia

Podstawą skutecznego leczenia obrzęku plamki jest wyrównanie cukrzycy – tylko wtedy jest szansa na zahamowanie rozwoju choroby. Wspomagają je terapie:

iniekcje doszklistkowe anty-VEGF, czyli podawanie blokerów białka VEGF.

Leki – ranibizumab, aflibercept i bewacyzumab – wstrzykuje się bezpośrednio do wnętrza oka. Zmniejszając przepuszczalność drobnych naczyń krwionośnych i obrzęk, poprawiają ostrość widzenia. Obecnie najskuteczniejsza z terapii i dająca najmniej powikłań. W fazie początkowej wymaga ścisłego reżimu comiesięcznej iniekcji.

Oczekuje na wprowadzenie do programu lekowego (jak w leczeniu AMD);

iniekcje kortykosteroidów do ciała szklistego w oku lub wprowadzenie implantu, z którego lek uwalnia się w sposób ciągły. Zmniejszają wydzielanie się białka VEGF i stan zapalny.

Wady: efekt utrzymuje się tylko kilka miesięcy. Metoda może prowadzić do wzrostu ciśnienia śródocznego, a co za tym idzie – innych schorzeń oczu;

fotokoagulacja laserowa – ogranicza przeciek z uszkodzonych naczyń i stymuluje wchłanianie się płynu. Może nieodwracalnie uszkodzić zdrową siatkówkę;

witrektomia – wycięcie chorobowo zmienionego ciała szklistego. Stosowana w ciężkich powikłaniach cukrzycy, jak krwotok do ciała szklistego i odwarstwienia siatkówki. Podlega refundacji.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Siatkówka (łac. retina) jest najważniejszą częścią oka – to ona odbiera bodźce wzrokowe i nerwem wzrokowym przesyła do mózgu. Centralną częścią siatkówki jest plamka żółta. Obrzęk plamki żółtej może być wynikiem nie tylko niekontrolowanej cukrzycy, ale też m.in. choroby zakrzepowej naczyń siatkówki (zatoru), zapalenia błony naczyniowej oka lub błony przedsiatkówkowej, a także powikłań po odwarstwieniu siatkówki lub po operacji usunięcia zaćmy.

Miniiniekcje doszklistkowe wykonuje się, aby penetracja leku do siatkówki i naczyniówki oka była lepsza i szybsza. Choć dla pacjenta sformułowanie „zastrzyk do oka” brzmi mało zachęcająco, sama procedura jest nieskomplikowana. Podanie leku wykonuje się z zachowaniem zasad aseptyki, bardzo cienką igłą. Zabieg jest krótki i bezbolesny (w znieczuleniu miejscowym).

Kiedy należy zgłosić się do okulisty?

Jeśli zaobserwujesz u siebie takie objawy jak: pogorszenie ostrości wzroku; upośledzenie widzenia barw; zaburzenia poczucia kontrastu; problemy z czytaniem, pisaniem i prowadzeniem samochodu; zniekształcenia obrazu, takie jak – rozmycie się, zamazanie, poszarpanie pola widzenia – wyginanie się (falowanie) obserwowanych linii prostych – pomniejszenie (powiększenie) oglądanych przedmiotów, – pojawienie się w centralnej części pola widzenia ubytków (ciemnych plam nazywanych mroczkami). Wystąpienie większości z nich świadczy o zaawansowaniu retinopatii cukrzycowej. Podjęcie leczenia jest pilnie wskazane!

Nasz ekspert Prof. zw. dr hab. n. med. Edward Wylęgała, Kierownik Oddziału Klinicznego Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

Życie na gorąco

Zobacz również

  • Oko to jeden z najbardziej fascynujących narządów. Jak powstało? Co się w nim zmieniło w toku ewolucji? Dlaczego wykształciło się tak wiele jego typów? Naukowcy przeprowadzili setki eksperymentów,... więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.